english version

08-07-2017

08-02-2008

wersja polska

Wajszczukowie więzieni na Zamku Lubelskim
podczas II Wojny Światowej


Informacje zebrane ostatnio z rożnych źródeł archiwalnych pozwoliły na przygotowanie listy (prawdopodobnie jeszcze niekompletnej) członków Rodziny Wajszczuków, którzy byli wiezieni w czasie okupacji niemieckiej na Zamku Lubelskim (1) w związku z ich patriotyczna i podziemna działalnością (2), przed przesłaniem i uwiezieniem ich w rożnych obozach koncentracyjnych (zobacz mapę) lub obozach pracy przymusowej w Niemczech. Prawdopodobnie wszyscy z nich przeszli ciężkie przesłuchania i tortury w tymczasowym areszcie w siedzibie Gestapo w „Domu pod Zegarem” (3) w Lublinie. Niektórzy nie przeżyli okresu uwiezienia.
Gałąź Podlaska
  • Ks. Karol Wajszczuk (0074)

ur. 3.XI.1887 Siedlce, zam. Drelow – proboszcz parafii; aresztowany - 2.V.1940, Powrót do strony głównej / Return to main (index) page Zamek - 3.V.1940, Powrót do strony głównej / Return to main (index) page Sachsenhausen - 18.VI.1940 [#25746], Powrót do strony głównej / Return to main (index) page Dachau – 14.XII.1940 [#22572], Powrót do strony głównej / Return to main (index) page Schloss Hartheim – 28.V.1942,(w „transporcie inwalidów”) - tam zginął – , zobacz (4), (5) (opracowanie o ks. Karolu)

  • Ks. Feliks Wajszczuk (0162)

ur. (9?),15.III.1902(3?), Trzebieszów, przyjął święcenia kapłańskie w 1927 r., zam. Woskrzenice Duże – proboszcz parafii; aresztowany - 11.III.1940,  Powrót do strony głównej / Return to main (index) page wiezienie w Białej Podlaskiej, Powrót do strony głównej / Return to main (index) page Zamek -10.V.1940, Powrót do strony głównej / Return to main (index) page Sachsenhausen - 20.VI.1940, Powrót do strony głównej / Return to main (index) page Dachau - 14.XII.1940 – [#22732] – przeżył obóz, wyzwolony przez Armię Amerykańską – 25.V.1945  Powrót do strony głównej / Return to main (index) page Francja i tam zmarł – zobacz: (4);(6)
 http://www.wajszczuk.pl/polski/drzewo/tekst/wiezniowie_dachau.htm)

  • Władysław Wajszczuk (1730)

– ur. 22.III.1897, Domaszewnica, zam. Malcanów.  Nie wiadomo, czy był żonaty? Nie miał potomków. Nie był powołany do wojska we wrześniu 1939 r. Po wybuchu wojny wstąpił w szeregi jakiejś organizacji partyzanckiej. Prawdopodobnie w wyniku donosu, został aresztowany przez Gestapo Powrót do strony głównej / Return to main (index) page Zamek Lubelski, gdzie zmarł (lub został zamordowany) 07.01.1941 zobacz (4) Pochowany na cmentarzu przy ul. Unickiej w Lublinie – zobacz

  • Stanisław Wajszczuk (0609)
- ur. 24.XII.1898, Domaszewnica, zam. Malcanów. Prawdopodobnie nie brał udziału w kampanii wrześniowej. Jesienią 1939 r. zaangażował się w “działalność organizacji podziemnej i w organizowaniu partyzantki”. W następstwie zdrady został aresztowany i prawdopodobnie wiosną 1940 r. wywieziony do siedziby gestapo w Lublinie "pod Zegarem", później –> Zamek Lubelski? – (być może - był czasowo tam więziony od 9.III.1940 i przebywał w szpitalu więziennym od 27.IX.1940 do 18.X.1940 z rozpoznaniem gruźlicy płuc, stamtąd “przeniesiony do celi”? – nie mamy pewności, czy te informacje [wypisy akt] dotyczą Stanisława, czy jego brata Władysława, gdyż zaobserwowano w kilku przypadkach niezgodności dat, które świadczą o myleniu tych dwóch osób). Odnaleziony na liście transportowej (4) do więzienia w Powrót do strony głównej / Return to main (index) page Wiśniczu Nowym zobacz (7), (bez daty - lista była przygotowana później niż wymieniona w niej data zarządzenia „Abteilung Justiz” z biura Gubernatora GG w Krakowie z 9.8.1940); wypis z jakiegoś dokumentu (4) podaje 29.8.1940, jako date jego przeniesienia do Wiśnicza, ale nie wiemy, czy tam dotarł? Dalszy ślad po nim zaginął. Kopia niemieckiego dokumentu więziennego z Lublina (4) pod datą 30 marca 1942 wymienia jego imię i nazwisko i podaje datę jego śmierci, jako 7. I. 41, z powodu gruźlicy płuc, ale prawdopodobnie jest to ponowna pomyłka w identyfikacji i informacje te dotyczą jego brata Władysława (powyżej).
Przez kilka ostatnich lat, z powodu małej ilości dostępnych informacji i istnienia wielu pomyłek w odpisach dokumentów z czasu wojny, istniały wątpliwości, co do istnienia obu powyżej wymienionych osób. Na początku 2014 r. natrafiono (w sferze publicznej) na informacje dotyczące Stanisława, które potwierdzają istnienie jego osoby – przekazano je do archiwum rodzinnego. Nadal nie znane są jego dalsze losy i dokładna data i miejsce śmierci.
  • Józef Wajszczuk (0684)

- ur. 24.III.1914 r., Domaszewnica, zam. Bystrzyca,- uczestnik Kampanii Wrześniowej 1939 (powrócił do domu z wojska z bronia, zadenuncjowany(?), nieznana data i okoliczności aresztowania i osadzenia na Zamku, przesłany do szpitala więziennego  –wypisany – 26.XI.1940, zmarł (lub został rozstrzelany?)- 26.XII.1940; oficjalna diagnoza - gruźlica płuc, nieżyt oskrzeli. zobacz (4) Pochowany na cmentarzu przy ul. Unickiej w Lublinie - zobacz

 
 
 
Gałąź Zamojska
 
 
  • Józef Wajszczuk, "Mały" (0298)

- ur. 9.I.1902, Wysokie, (wg. zapisu w Księdze Metrykalnej, w dokumentach obozowych jest podana data ur. - 22.II.1902), zam. Wysokie; - członek „Organizacji Podziemnej”, aresztowany – listopad 1941 (wkrótce po wysiedleniu), Powrót do strony głównej / Return to main (index) page Zamek - kwiecień 1942, Powrót do strony głównej / Return to main (index) page Auschwitz – kwiecień 1942(?), [lista transportowa z data 12.V.1942], zginął - 20.XII.1942. zobacz (4)

  • Jan Wajszczuk (0325)

- ur. 1913, Sitaniec, zam. Sitaniec Powrót do strony głównej / Return to main (index) page Niemcy Powrót do strony głównej / Return to main (index) page USA - żołnierz Kampanii Wrześniowej, wrócił do Sitańca. Członek „Organizacji Podziemnej”, aresztowany (data?), wieziony Powrót do strony głównej / Return to main (index) page Zamek (ok. 6 miesięcy), zwolniony; wysiedleni – 1942, wywieziony z rodzina Powrót do strony głównej / Return to main (index) page Niemcy, Powrót do strony głównej / Return to main (index) page USA. zobacz (8)

  • Lucjan Wajszczuk (0377)

- ur. 27.XII.1916, Sitaniec, zam. Sitaniec Powrót do strony głównej / Return to main (index) page Niemcy Powrót do strony głównej / Return to main (index) page Kanada - żołnierz Kampanii Wrześniowej, wrócił do Sitańca (zamieszkał z rodzicami), członek ZWZ-AK, aresztowany 12.VII.1942 , więziony w Rotundzie Zamojskiej, na Zamku Lubelskim i na Majdanku, wywieziony do Niemiec, - obozy w Gross Rosen i Leitmeritz, wyzwolony - 8.V.1945, wyjechał do Kanady. Posiadłość w Sitancu (zobacz - domy) spalona przez Niemców za karę za "nielegalna działalność", rodzina wysiedlona - 1942, , powrócili po wojnie do Sitanca, dom odbudowany. zobacz (8), (4)


(1) Zamek w Lublinie - http://pl.wikipedia.org/wiki/Zamek_w_Lublinie

Początki zamku związane są z powstaniem w XII w. kasztelanii lubelskiej. W pierwszej połowie XIII w. w obrębie górnej jego części wybudowano murowaną wieżę obronno-rezydencjonalną. >>>

(…) II wojna światowa i okupacja (1939-1944) to okres funkcjonowania więzienia hitlerowskiego, przez które przeszło 40 tys. osób, głównie członków ruchu oporu. Duża część więzionych zginęła w egzekucjach i obozach śmierci. 22 lipca 1944 roku, przed opuszczeniem Lublina, hitlerowcy dokonali masowego mordu 300 więźniów zamku.

Po wyzwoleniu spod okupacji hitlerowskiej, w sierpniu 1944 roku, zorganizowano na zamku polityczne więzienie karno-śledcze, podległe władzom sowieckim, a następnie Urzędowi Bezpieczeństwa Publicznego. W latach 1944-1954 więziono tu około 35 tys. Polaków, przeciwstawiających się komunistycznemu zniewoleniu. Spośród 515 wydanych wyroków śmierci życie straciło 333 osoby. (...)

(2) Ruch oporu – Polskie Państwo Podziemne

http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Polski_ruch_oporu_w_czasie_II_wojny_%C5%9Bwiatowej&oldid=14277124

http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Polskie_Pa%C5%84stwo_Podziemne&oldid=15797520

W nocy z 26 na 27 września 1939 roku powstała w oblężonej Warszawie Służba Zwycięstwu Polski – konspiracyjna organizacja wojskowa, mająca prowadzić walkę przeciw okupantom. W listopadzie 1939 roku została ona przekształcona w Związek Walki Zbrojnej (ZWZ), podlegający rządowi emigracyjnemu. 14 lutego 1942 roku generał Władysław Sikorski przekształcił ZWZ w Armię Krajową (AK). Jej Komendantem Głównym został generał Stefan Rowecki, wybitny teoretyk walk miejskich. Utworzenie AK miało służyć scaleniu wszystkich grup wojskowych w jedną organizację, podległą rządowi londyńskiemu. (...)

Polska, choć znajdowała się pod okupacją, posiadała legalny i uznawany na Zachodzie rząd emigracyjny. Istniały Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie, oraz podziemna Armia Krajowa. W Warszawie przebywał (oczywiście w ukryciu) Delegat Rządu na Kraj w randze wicepremiera. (...)

(3) strona „Dom Pod Zegarem”
 
- http://www.wajszczuk.pl/polski/drzewo/tekst/pod_zegarem.htm
oraz
http://kultura.wp.pl/title,Wiezniowie-Zamku-Lubelskiego-deportowani-do-KL-Auschwitz-,wid,9579203,wiadomosc.html?ticaid=15489

Więźniowie Zamku Lubelskiego deportowani do KL Auschwitz - 27 stycznia 2008 r. odbędą się zorganizowane przez Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau uroczystości 63. rocznicy wyzwolenia obozu Auschwitz.
W Muzeum Martyrologii "Pod Zegarem" w Lublinie czynna jest wystawa poświęcona więźniom politycznym Zamku Lubelskiego deportowanym do KL Auschwitz.
(...)Wystawę można będzie oglądać do końca września 2008 r.

http://zamek-lublin.pl/index.php?r=1&l=pl&id=4729&PHPSESSID=0d7c1eedfc079415dbff76d0b71230f4

Polityka okupacyjna III Rzeszy wobec podbitej Polski spotkała się z ogromnym oporem narodu polskiego, co spowodowało masowe aresztowania działaczy ruchu oporu oraz wszystkich uważanych za niebezpiecznych: inteligencji, działaczy politycznych i społecznych, duchowieństwa oraz Żydów. W kilka miesięcy po agresji Niemiec hitlerowskich na Polskę istniejące więzienia, w tym więzienie na Zamku Lubelskim, nie były w stanie pomieścić wszystkich aresztowanych. Stąd już w grudniu 1939 r. powstał projekt utworzenia w Oświęcimiu obozu koncentracyjnego. Ważnym argumentem przemawiającym za wybraniem tego miejsca było dogodne położenie, umożliwiające połączenia kolejowe ze Śląskiem, Generalną Gubernią, oraz istniejące już budynki koszarowe. Pierwszy transport 64 więźniów Zamku Lubelskiego wysłano do KL Auschwitz 14 października 1940, a ostatni 12 maja 1944 r. Wszyscy przeznaczeni do obozu przechodzili ciężkie przesłuchania w siedzibie lubelskiego gestapo "Pod Zegarem". Listę transportową zawsze zatwierdzało gestapo lubelskie.

(4) informacje z kartotek Archiwum Państwowego przy Muzeum Obozu Koncentracyjnego na Majdanku w Lublinie  - zobacz

(5) opracowanie o ks. Karolu - http://www.drelow.siedlce.opoka.org.pl/wajszczuk

(6) opracowanie o „braciach stryjecznych”
-
http://www.wajszczuk.pl/polski/drzewo/tekst/wiezniowie_dachau.htm

(7) Wiezienie w Wiśniczu Nowym
http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Zak%C5%82ad_Karny_Nowy_Wi%C5%9Bnicz&oldid=14834434

W 1783 r. cesarz austriacki Józef II dekretem zlikwidował klasztor Karmelitów Bosych, zamieniając kompleks klasztorny na sąd karny i ciężkie więzienie, w którym kary odsiadywali przede wszystkim zwykli kryminaliści oraz tatrzańscy zbójnicy. W latach późniejszych do więzienia trafiali również więźniowie polityczni – uczestnicy organizacji narodowo-wyzwoleńczych. Po opanowaniu Polski przez Niemców, więzienie zostało wykorzystane jako obóz do czasu założenia obozu w Auschwitz. Kościół został rozebrany, a budulec z niego wywieziony do Krzeszowic.

II wojna światowa - W nocy z 26 na 27 lipca 1944 r. została przeprowadzona, przez oddział dywersyjny I Batalionu 12 Pułku Piechoty Armii Krajowej z Placówki "Łosoś" w Lipnicy Murowanej, jedna z największych akcji na więzienie w Nowym Wiśniczu, mająca na celu jego zdobycie i uwolnienie więźniów politycznych w przeddzień ich odtransportowania do obozu w Auschwitz. W wyniku akcji więzienie zostało całkowicie opanowane. Uwolniono 128 więźniów politycznych oraz zdobyto 3 karabiny maszynowe, 5 automatów MP, około 50 karabinów, 12 pistoletów, około 200 granatów ręcznych, kilka tysięcy sztuk amunicji i inny sprzęt wojskowy. W akcji brało udział 36 żołnierzy AK, z czego tylko 6 działało jako grupa szturmowa wewnątrz więzienia.

http://www.polska.pl/miasta/wisnicz/dokumenty/article.htm?id=77487

(...)We wrześniu 1939 r. władze niemieckie urządziły tu Obóz Pracy (Arbeitslager Neu-Wisnicz bei Bochnia), podlegający komendantowi SS i SD dystryktu krakowskiego. Istniały plany przekształcenia więzienia w obóz koncentracyjny. Do czerwca 1940 r. przebywali tu więźniowie polityczni oraz w osobnych blokach, więźniowie karni. Od lipca 1940 r. więzienie nosiło nazwę Deutsche Strafanstalt in Neu-Wisnicz, od 1941 r. Deutsches Zuchthaus.

(8) – informacje zebrane od członków rodziny w Polsce i w USA

see: http://www.wajszczuk.pl/polski/drzewo/tekst/wysiedleni.htm 

  • http://www.wajszczuk.pl/polski/mapy/domy_sitaniec_wysokie.htm
  • http://www.wajszczuk.pl/polski/mapy/domy_sulow.htm
  •  


    Przygotowali: Waldemar J Wajszczuk & Paweł Stefaniuk 2017
    e-mail: waldemar@wajszczuk.pl